کاربرد اولتراسوند در فیزیوتراپی: درمان درد عضله و ترمیم جای بخیه

کاربرد اولتراسوند در فیزیوتراپی

اگر درباره اولتراسونیک درمانی (گاهی‌اوقات به‌عنوان اولتراسوند نیز از آن یادمی‌شود) کنجکاو هستید، اولین نکته برای شناخت آن، این است که التراسوند درمان همان سونوگرافی نیست که برای تشخیص بیماری از آن استفاده‌می‌شود. افرادی که برای اولین بار از التراسوند درمان استفاده‌ می‌کنند اغلب از روی کنجکاوی می‌پرسند؛ چه چیزی را می‌توانید در زیر این دستگاه راجع‌ به من ببینید؟

دستگاه اولتراسونیک درمانی برای اهداف درمانی مورد استفاده‌ قرار می‌گیرد که از طریق تصویربرداری اولتراسوند از داخل بدن بیمار عکس هایی گرفته‌ می‌شود که از آنها برای تشخیص ناهنجاری‌های داخلی استفاده‌می‌شود. در این مقاله به بررسی درمان اولتراسونیک که توسط فیزیوتراپیست در درمان بسیاری از بیماری‌های دردناک مورد استفاده قرار می‌گیرد، پرداخته می‌شود.

تکنیک‌ها، تنظیمان فرکانس، هماهنگی‌های شدتی بسیار زیادی وجود دارد که باید در طول درمان مراقبت آنها بود. این ویژگی‌های فنی فراتر از محدوده بحث این مقاله است اما در این مبحث به تصویری کلی از درمان اولتراسونیک  دست‌ خواهیدیافت.

 توجه: درمان اولتراسونیک دارای اثرات مضر مربوط به خود است بنابراین لطفا از انجام آنها بر روی خود اجتناب‌ کنید. در صورت لزوم با فیزیوتراپیست مشورت‌ کنید.

التراسوند درمانی چیست؟


التراسوند درمانی روشی است که در آن از امواج التراسوند ساطع‌شده از طریق دستگاه اولتراسونیک استفاده‌ می‌شود. اگر موج اولتراسوند در شرایط کنترل‌شده ارائه‌ شوند می‌توانند اثرات فیزیولوژیکی در بدن فرد  ایجاد کنند که باعث درمان بسیاری از بیماری‌ها می‌شود. برای درک اثر فیزیولوژیکی آن باید ابتدا به درک کافی از امواج اولتراسوند و چگونگی تولید آنها برسیم.

در واقع‌، التراسوند یک موج صوتی است که فرکانس آن بالاتر از فرکانس موج شنیداری صوتی است، بدین معنی که محدوده خاصی از فرکانس موج صوتی وجود دارد که گوش انسان قادر به شنیدن آن است. هنگامی که فرکانس از این طیف صوتی فراتر از برود بدان موج اولتراسوند گفته‌ می‌شود. به‌طور کلی التراسونیک درمانی دارای فرکانس بین 0.7 تا 3.3 مگاهرتز است.

دو نوع مختلف از فرکانس اولتراسوند


دو نوع فرکانس اولتراسوند مختلف برای استفاده‌های درمانی وجود دارد. یکی از این فرکانس‌ها 1 مگاهرتز و دیگری 3 مگاهرتز است. این دو فرکانس متفاوت توسط دو سر التراسوند متفاوت تولید‌ می‌شوند. نوع فرکانس بسته به محل بیماری در بدن انتخاب‌ می‌شود.

التراسوند چگونه تولید‌ می‌شود؟


یک دستگاه التراسوند معمولی شامل یک ماشین با کلیدهای کنترل آن است. این دستگاه از طریق یک سیم ضخیم به یک مبدل وصل‌می شود. از طریق دستگاه می‌توان شدت و فرکانس التراسوند تولیدشده را کنترل‌ کرد. شدت و میزان فرکانس با توجه به نیاز بیمار تنظیم‌ می‌شد. یک سر مبدل که تولیدکننده موج است بطور مستقیم به بدن بیمار متصل‌ می‌شود. سر مبدل شامل ماده‌ای خاص است که دارای خواص پیزوالکتریک است. این بدان معنی است که جریان الکتریکی با فرکانس بالا از این ماده عبور کرده و با موج جریان متناوب فشرده‌ می‌شود. هنگامی که این ماده منبسط‌ شود به ماده‌ای که در جلوی آن قراردارد فشار وارد کرده و باعث تولید فاز فشرده‌ می‌شود و هنگامی که منقبض‌ شود مواد جلوی خود را رقیق‌ کرده و نهایتا منجر به تولید فاز رقیق‌ سازی‌ می‌شود. بنابراین بطور مداوم تولید وجوددارد که بطور متناوب شامل موج فشرده‌سازی  و رقیق‌سازی می‌باشد. انیمیشن زیر بهتر این موضوع را توضیح‌می‌دهد.

فیزیوتراپی التراسونیک چه تاثیری در درمان بیماری‌ دارد؟


  •   تاثیر گرمایی: فاز رقیق‌سازی و فشرده‌سازی دمای بافتی که از آن می‌گذرد را افزایش‌ می‌دهد.
  •  تاثیر ماساژ میکرو: تناوب بین فاز فشرده‌سازی و رقیق‌سازی منجر به ماساژ بافت در سطح میکرو می‌شود.
  •  افزایش جریان خون: باتوجه به دو تاثیر فوق‌الذکر، جریان خون به سمت بافت‌ها افزایش‌ می‌یابد.

فیزیوتراپی التراسونیک برای درمان چه بیماری‌هایی مفید است؟


  •    درد عضله
  •    نقاط محرک
  •   نرم‌کردن و کمرنگ‌کردن جای زخم ناشی از جراحی
  •   نرم‌کردن تاندون بعد از پیوند تاندو
  •   درد کف پا ناشی از پلنتار فاسیتیس
  •   سندرم تونل کارپ

در چه شرایطی باید از فیزیوتراپی التراسونیک خودداری‌ شود؟


  •   در صورت داشتن تومور
  •   دوران بارداری
  •   بر روی ایپملنت‌های فلزی
  •   تعویض مفصل زانو
  •   تعویض مفصل ران
  •   در صورت داشتن پیس میکر یا ضربان‌ساز مصنوعی قلب
  •   بر روی چشمان

مزایای استفاده از فیزیوتراپی التراسونیک چیست؟


 فیزیوتراپی التراسونیک دارای چندین مزیت برای بیمار است که برخی از این مزایای عبارتند از:

در فیزیوتراپی اولتراسوند تولید حرارت  از طریق ارتعاشات ناشی از امواج صوتی صورت‌ می‌گیرد. هنگامی که بافت‌ها مرتعش‌ می‌شوند باعث افزایش اصطکاک تا سطح مولکولی شده و از این طریق دمای بافت هدف افزایش‌ می‌یابد. این یکی از مزایای فیزیوتراپی التراسوند در مقایسه با پک گرم سنتی است زیرا گرمای ناشی از پک نمی‌تواند به عضلات عمیق یا بافت مفصلی نفوذ کند. سرهای التراسونیک در فرکانس‌های مختلف در دسترس هستند که این باعث هدف قراردادن عمق های مختلفی از بافت می‌شود و به متخصص ماهر این امکان را می‌دهد تا گرما را دقیقا به همان جایی بفرستد که می‌خواهد. آرتروز و درد اندام فانتوم از جمله بیماری‌هایی هستند که ممکن‌ است از این مزیت گرمای عمیق‌تر بهره‌مند شوند.‌

حرارات تولیدشده از طریق التراسوند به آرام‌شدن عضله کشیده‌ شده، کمک‌ می‌کند و از این طریق اسپاسم عضله به حداقل‌ رسیده و طول‌ مدت آسیب‌دیدگی یا تنش عضله کاهش‌ می‌یابد. همچنین یکی دیگر از مزایای فیزیوتراپی التراسونیک، افزایش دامنه تحرکات است.

گرمای عمیق ناشی از فیزیوتراپی التراسونیک تاثیر بسزایی در التیام بافت در عمق زیاد دارد. در واقع، فیزیوتراپی التراسوند بر روی متابولیسم سلول‌های بافت نرم تاثیر می‌گذارد. علاوه بر این، غالبا این سلول‌ها در برابر مایع التیام‌بخش موجود در جریان خون که بر اثر فیزیوتراپی افزایش‌‌ یافته است، گیرایی بیشتری پیدا‌ می‌کنند. بخاطر این خاصیت التیام‌بخشی التراسوند، می‌توان از آن در جراحی و ضایعات بافت نرم نیز استفاده کرد.

یکی دیگر از مزایای فیزیوتراپی التراسونیک، تاثیر صوتی آن است. امواج تولید‌شده از طریق التراسوند باعث بروز ارتعاشات ریزی در سلولهای بافت نرم می‌شود. این ارتعاشات ریز بر روی فیبرهای تشکیل‌دهنده اسکار (جای زخم) بافت تاثیر می‌گذارند. به مرور زمان، التراسوند استفاده‌ شده در این روش می‌تواند از بروز برخی از اسکارهای بافتی پیشگیری‌ کند و حتی ممکن‌ است که توانایی برطرف‌کردن برخی از این جای زخمها را نیز داشته‌ باشد. بعنوان نمونه‌هایی از برطرف‌کردن اسکار می‌توان به رفع‌کردن اسکار اپیسیتومی و همچنین انقباض عضله ناشی از جای زخم بیش از حد در بافتهای کف دست اشاره‌ کرد. از اثر گرمایی این فیزیوتراپی در تجزیه و برطرف‌کردن جای‌زخم و همچنین حفظ و افزایش دامنه تحرکات فرد استفاده‌ می‌شود.

بخشی از کنترل درد از طریق اولتراسوند ناشی از نتایج مکانیکی خود درمان است. این نتایج شامل کاهش اسپاسم  و تنگی عضلات و همچنین بهبود بافت می‌باشد. با این حال، یکی دیگر از مزایای اولتراسوند کمک به فیزیوتراپیست است. ترکیبی از انرژی گرمایی و بهبودی فیزیوتراپی التراسونیک باعث آمادگی عضلات را برای سایر روشهای درمانی کاهش‌دهنده درد، از جمله روشهای کششی و تقویتی می‌شود.

راهنمای عمومی برای ایمنی فیزیوتراپی التراسونیک


 روش‌های اولتراسوند درماني، آرمامنتاریوم اساسی و ضروری برای روشهای درمانی پزشکی را فراهم‌ می‌کند. علاوه بر این، التراسوند ویژگی‌های ایمنی مطلوب را برای درمانگاه به ارمغان‌ می‌آورد. به عنوان مثال، تابش یونیزه با تجمع دوز و خطر ابتلا به سرطان در روش‌های اولتراسوند وجود ندارد. قرارگرفتن در معرض انرژی کم، کمتر از آستانه برای یک اثر زیستی، جهت تولید اثر حتی درصورت تکرار باز هم انباشته‌ نمی‌شود. امواج التراسونیک در بصورت ضعیف در هوا پخش می‌شوند لذا در این روش هیچگونه نیازی به دستکش سربی، پیش‌بند یا سایر ابزار‌های ایمنی نیست اما با این حال، این روش پرقدرت، برای رسیدن به بهره بهینه نسبت به خطر آن، نیازمند توجه به چندین عامل ایمنی می‌باشد.

عمدتا خطر و احتمال آسیب‌دیدگی ناشی از دستگاه و ابزارآلات برای اپراتور یا مسئول تجهیزات بسیار اندک است لذا وی می‌تواند در اتاق درمان مانده و با امنیت کامل التراسوند را از طریق اپلیکاتورهای دستی مورد استفاده قرار دهد. با این حال، برای ایمنی کامل، اپراتور باید اقدامات احتیاطی اولیه را انجام‌ دهد. برای مثال، تجهیزات التراسونیک درمانی را بر روی خود یا دیگران آزمایش‌ نکند (در مقایسه با عکسبرداری اولتراسوند تشخیصی که می‌تواند در مدلهای داوطلبی برای اهداف آموزشی تحت نظارت پزشکی استفاده شود).

ابزارها و دستگاه‌های مورد استفاده در فیزیوتراپی اولتراسونیک قادر به ایجاد اثرات زیستی قابل‌ توجهی هستند لذا برای کاهش هرگونه آسیب‌دیدگی در بیمار بایستی احتیاط لازم رعایت‌ شود. بیماران باید از خطرات احتمالی و همچنین مزایای پیش‌بینی شده مطلع‌ شوند.

اگرچه هیچگونه دوز تجمعی برای هرگونه التراسوند درمانی تعریف‌ نشده است اما باید پیش‌بینی کرد که ممکن‌ است بر اثر تعداد دفعات درمان، اثرات زیستی ناخواسته از قبیل جا زخم‌های ناشی از سوختگی یا آسیب عروقی رخ‌ داده در حین روند درمانی تجمع‌ یابند.

کپی فقط با ذکر منبع و لینک بلامانع است.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *